Wat zijn microplastics precies?

Op 26 juni organiseerde Planet B het grootste publieksonderzoek naar microplastics in menselijk bloed ooit in Europa. 120 mensen lieten hun vinger prikken en gingen naar huis met één vraag in hun hoofd: zit er plastic in mijn bloed? Terwijl de 120 bloedstalen onderweg zijn naar het labo, zoeken we uit wat microplastics precies zijn en hoe ze in je lichaam terechtkomen.

Waarom duikt dit thema plots overal op?

Al sinds 2022 weten wetenschappers dat er microplastics in menselijk bloed zitten. Onderzoekers van de Vrije Universiteit Amsterdam vonden toen bij 17 van de 22 proefpersonen plastic deeltjes in het bloed, een primeur in de wetenschap. Een vervolgstudie uit 2024 met 68 nieuwe deelnemers bevestigde dit met een grotere en dus betrouwbaardere steekproef: bij 64 van hen werden polymeren zoals polyethyleen, pvc en pet aangetroffen.

Microplastics zitten letterlijk overal, ze kunnen zelfs uit de lucht op een bloedstaal vallen tijdens een afname. Daarom testte Planet B met plastic-vrij materiaal: glazen buisjes in plaats van plastic, dichte ramen, de airco uit en een stofvrije ruimte. Als je het doet, doe je het goed.

Wat zijn microplastics precies?

Weetje

Microplastics zijn stukjes plastic kleiner dan vijf millimeter. Nanoplastics zijn nog kleiner, minder dan honderd nanometer, en te klein om met het blote oog te zien. Volgens het RIVM vind je microplastics ondertussen terug in ons bloed, onze longen en zelfs de placenta.

Er bestaan twee soorten. Primaire microplastics worden bewust klein geproduceerd, denk aan scrubkorrels in cosmetica. Secundaire microplastics ontstaan door slijtage van grotere plastic producten, zoals kleding, verpakkingen of autobanden.

Beide soorten hopen zich op in het milieu en dus ook in wat wij dagelijks inademen, eten en drinken. Ondertussen duiken microplastics op in bijna elk lichaamsdeel dat wetenschappers onderzoeken, van de longen tot de hersenen.

Zijn microplastics schadelijk voor je gezondheid?

Dat is de vraag waar iedereen op wacht, en het eerlijke antwoord is: dat weten we nog niet helemaal zeker. Bij dieren zijn wel al duidelijke negatieve effecten vastgesteld, zoals ontstekingen en een verstoorde stofwisseling. Bij mensen loopt dat onderzoek nog volop, onder meer via het Nederlandse MOMENTUM-consortium.

Wat wetenschappers wel weten: microplastics reizen makkelijk mee met je bloed naar andere organen. Hoe groter de blootstelling, hoe groter de kans dat dit ergens gevolgen heeft. Vandaar dat onderzoeken zoals dat van Planet B zo waardevol zijn, ze leveren extra data op over hoeveel plastic er precies in onze bloedbaan zit.

Hoe komen microplastics in je bloed terecht?

De kleinste deeltjes zijn klein genoeg om via je darmwand of longen in je bloedbaan te belanden. Dat gebeurt via verschillende routes.

• Inademing: microplastics zweven in de lucht, vooral binnenshuis. Ze komen vrij bij slijtage van textiel, tapijt, meubelbekleding en autobanden, en kunnen zo diep in je longen terechtkomen.
• Voeding en drinken: verpakkingen, flessenwater en zelfs kraantjeswater kunnen microplastics bevatten. Ook zout, honing en zeevruchten staan bekend als bronnen.
• Huid en verzorging: sommige cosmetica en verzorgingsproducten bevatten microplastics, bijvoorbeeld als scrubkorrel. Die kunnen via slijmvliezen worden opgenomen.

Hoeveel van deze deeltjes uiteindelijk in je bloed belanden en hoe lang ze daar blijven, wordt nog volop onderzocht.

Wat maakt het onderzoek van Planet B bijzonder?

Met 120 deelnemers is dit het grootste publieksonderzoek naar microplastics in bloed dat ooit in Europa werd georganiseerd. Eerdere wetenschappelijke studies werkten met kleinere groepen van 22 tot 68 proefpersonen. Een grotere steekproef levert een completer beeld op van hoeveel plastic er gemiddeld in ons bloed zit.

Net zo belangrijk is de manier waarop de stalen werden afgenomen. Om te vermijden dat plastic uit de omgeving de resultaten zou vervalsen, koos Planet B voor volledig plastic-vrij testmateriaal. Zo weet je zeker dat wat er straks in het labo wordt gevonden, ook echt uit het lichaam van de deelnemers komt.

Wat kan je zelf doen om je blootstelling te verkleinen?

Volledig vermijden lukt niemand. Goed nieuws: minderen kan wel, en je hoeft er geen ingewikkeld leven voor om te gooien.

1. Kies kraanwater. Vervang flessenwater door kraanwater in een glazen of rvs fles. Bij het losdraaien van de dop van een PET-fles komen namelijk microplastics vrij.
2. Was synthetisch minder vaak. Kleding van polyester of nylon laat bij elke wasbeurt duizenden microvezels los. Was op een lage temperatuur en zo min mogelijk.
3. Verwarm niet in plastic. Gebruik glas of keramiek in de microgolf. Verhit plastic geeft sneller deeltjes af aan je eten.
4. Kijk kritisch naar je verzorgingsroutine. Check labels op ingrediënten en kies waar mogelijk voor plasticvrije formules.

Niet riskeren dus.

Het onderzoek van Planet B is daarbij niet toevallig gekozen: hoe meer mensen begrijpen wat er in hun bloed zit, hoe concreter het gesprek over blootstelling wordt. Over enkele weken weten we wat er écht in de 120 bloedstalen van 26 juni zit. Life in plastics, en we zijn niet van plan het daarbij te laten.